تفاوت قرار منع تعقیب با حکم برائت چیست؟

تفاوت قرار منع تعقیب با حکم برائت یکی از مسائل مهم در حقوق کیفری ایران است. در ادامه، این دو نهاد را به زبان ساده و با تکیه بر مبانی قانونی توضیح می‌دهم:

 قرار منع تعقیب

مفهوم:
“قرار منع تعقیب” تصمیمی است که توسط دادسرا (دادستان یا دادیار) صادر می‌شود، یعنی پیش از ورود پرونده به دادگاه و آغاز رسیدگی قضایی.

زمان صدور:
در مرحله تحقیقات مقدماتی و پیش از صدور کیفرخواست.

دلایل صدور:

• عمل ارتکابی اصولاً جرم نیست (عنصر قانونی وجود ندارد).

• دلایل کافی برای انتساب جرم به متهم وجود ندارد (فقدان ادله).

• شکایت در موضوعی است که جرم خصوصی بوده و شاکی شکایت را پس گرفته.

• جرم مشمول مرور زمان شده یا مشمول عفو یا نسخ قانون شده.

مرجع صادرکننده:
مقام قضایی در دادسرا (دادیار یا بازپرس با تأیید دادستان).

نتیجه:
پرونده مختومه می‌شود و تعقیب متهم انجام نمی‌گیرد، اما در صورت کشف دلایل جدید، ممکن است دوباره پرونده مفتوح گردد.

نیاز به راهنمایی تخصصی دارید؟ همین حالا با وکیل ملکی تماس بگیرید!
📞 مشاوره فوری و دقیق با وکیل پایه یک دادگستری

02188446903
09124398200

 حکم برائت

مفهوم:
“حکم برائت” تصمیمی است که توسط دادگاه کیفری صادر می‌شود، پس از اینکه پرونده به دادگاه رفته، رسیدگی انجام شده، و دادگاه به این نتیجه رسیده که جرم اثبات نشده یا متهم بی‌گناه است.

زمان صدور:
در مرحله دادرسی و پس از بررسی ادله و دفاعیات طرفین.

دلایل صدور:

• عدم اثبات جرم توسط دادستان یا شاکی خصوصی.

• نبود دلایل کافی برای محکومیت متهم.

• شک و تردید به نفع متهم (اصل برائت – ماده ۴ قانون آیین دادرسی کیفری).

مرجع صادرکننده:
دادگاه کیفری (مثلاً شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو).

نتیجه:
متهم تبرئه می‌شود. این تصمیم قاطع‌تر از قرار منع تعقیب است و اگر حکم قطعی شود، همان موضوع مجدد قابل رسیدگی نیست (قاعده اعتبار امر مختومه).

 خلاصه تفاوت‌ها قرار منع تعقیب با حکم برائت

در ادامه با یک مثال واقعی و کاربردی، تفاوت “قرار منع تعقیب” و “حکم برائت” را روشن‌تر می‌کنیم:

مثال واقعی و کاربردی قرار منع تعقیب با حکم برائت

فرض کنید:
خانم احمدی از آقای حسینی شکایت می‌کند و ادعا دارد که او پول قرضی ۵۰ میلیون تومانی را پس نداده و او را تهدید به انتشار عکس‌های شخصی کرده است.

۱. قرار منع تعقیب – مثال کاربردی

🔹 دادسرا پرونده را بررسی می‌کند.
🔹 در بررسی‌ها مشخص می‌شود:

• آقای حسینی فیش واریز بانکی وجه را ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد پول را قبلاً پس داده.

• در مورد تهدید، هیچ مدرک یا شاهدی وجود ندارد.

🔸 نتیجه: دادیار دادسرا به این نتیجه می‌رسد که ادله کافی برای اثبات تهدید یا بدهی وجود ندارد.

🔹 بنابراین، قرار منع تعقیب صادر می‌شود؛ یعنی پرونده بسته می‌شود و آقای حسینی به دادگاه نمی‌رود.

📌 اگر در آینده مدرک جدیدی پیدا شود (مثلاً صدای ضبط‌شده تهدید)، پرونده می‌تواند دوباره باز شود.

۲. حکم برائت – مثال کاربردی

🔹 حال فرض کنید همان پرونده، با نظر دادسرا، به دادگاه ارجاع می‌شود (یعنی کیفرخواست صادر شده).

🔹 در دادگاه، خانم احمدی مدارکی ارائه می‌دهد، ولی دادگاه بررسی می‌کند و می‌بیند:

• فیش پرداخت وجه وجود دارد.

• صدای ضبط‌شده هم اصلی نیست یا قابل استناد نیست.

• شاهدی برای تهدید هم نیست.

🔸 نتیجه: دادگاه پس از رسیدگی، رأی می‌دهد که جرم تهدید و خیانت در امانت اثبات نشده است.

🔹 بنابراین، حکم برائت صادر می‌شود.

📌 این حکم قطعی شود، خانم احمدی دیگر نمی‌تواند مجدداً همان شکایت را مطرح کند (مگر اینکه موضوع جدید یا جرم دیگری مطرح شود).

🔍 جمع‌بندی تفاوت قرار منع تعقیب با حکم برائت