قرار منع تعقیب چیست؟ بررسی کامل حکم با مثال و تایید توسط دادگاه

قرار منع تعقیب چیست؟ قرار منع تعقیب یکی از تصمیمات مهم حقوقی است که در پرونده‌های کیفری توسط مقامات قضایی، به ویژه در دادسرا، صادر می‌شود. این قرار به این معنی است که پیگیری قضایی علیه فردی که اتهامی به او وارد شده است، به پایان می‌رسد. این تصمیم یک قرار نهایی محسوب می‌شود که با صدور آن، پرونده از مرجع رسیدگی‌کننده خارج می‌شود. قرار منع تعقیب به معنای خاتمه دادن به پیگیری قضایی علیه متهم است زیرا دادسرا به این نتیجه می‌رسد که دلایل و شواهد کافی برای اثبات وقوع جرم و متهم کردن فرد وجود ندارد.

قرار منع تعقیب چیست

قرار منع تعقیب یکی از قرارهای نهایی است که توسط بازپرس یا دادیار صادر می‌شود. این قرار زمانی صادر می‌گردد که مقام قضایی تشخیص دهد دلیلی برای تعقیب کیفری متهم وجود ندارد. مبنای قانونی این قرار در مواد 100 تا 109 قانون آیین دادرسی کیفری آمده است.

اگه زمان کافی برای مطالعه ندارید، این ویس  رو درباره قرار منع تعقیب گوش کنید.

هدف از صدور قرار منع تعقیب چیست؟

صدور قرار منع تعقیب با هدف تحقق عدالت و جلوگیری از پیگردهای بی‌مورد انجام می‌شود؛ به‌ویژه در مواردی که شخصی متهم شده اما دلایل قانونی و مستندی برای اثبات جرم او وجود ندارد. این تصمیم نه تنها از حقوق فرد متهم حمایت می‌کند، بلکه از هدررفت منابع قضایی در پرونده‌های فاقد مبنای حقوقی نیز جلوگیری به عمل می‌آورد. در واقع، قرار منع تعقیب ابزاری است برای تضمین رسیدگی منصفانه و ممانعت از ورود افراد بی‌گناه به چرخه‌ی بی‌دلیل دادرسی کیفری.

موارد صدور قرار منع تعقیب

قرار منع تعقیب در شرایط زیر صادر می‌شود:

اقدامات بازپرس و دادستان پس از ختم تحقیقات (مواد262 تا 284) ماده 265 – بازپرس در صورت جرم بودن عمل ارتکابی و وجود ادله کافی برای انتساب جرم به متهم، قرار جلب به دادرسی و در صورت جرم نبودن عمل ارتکابی و یا فقدان ادله کافی برای انتساب جرم به متهم، قرار منع تعقیب صادر و پرونده را فوری نزد دادستان ارسال می‌کند.

دادستان باید ظرف سه‌روز از تاریخ وصول، پرونده تحقیقات را ملاحظه و نظر خود را به طور کتبی اعلام کند و پرونده را نزد بازپرس برگرداند. چنانچه مورد از موارد موقوفی تعقیب باشد، قرار موقوفی تعقیب صادر و وفق مقررات فوق اقدام می‌شود.

 مراحل صدور قرار منع تعقیب

مطالعه بیشتر >>>>> تصرف عدوانی چیست؟  بررسی کامل حقوقی و کیفری

نقش بازپرس و دادستان در صدور قرار منع تعقیب

بازپرس که مسئول تحقیق و بررسی دلایل و شواهد است، نقش کلیدی در صدور قرار منع تعقیب دارد. بازپرس پس از ارزیابی مدارک، نظر نهایی خود را اعلام کرده و اگر به عدم کفایت دلایل برای تعقیب کیفری برسد، قرار منع تعقیب را صادر می‌کند و پرونده را به دادستان ارجاع می‌دهد. دادستان به عنوان مقام نظارتی، موظف است ظرف سه روز نظر بازپرس را بررسی و تأیید یا رد کند.

در صورت موافقت دادستان با قرار منع تعقیب صادره از طرف بازپرس، قرار تأمین و یا نظارت قضایی بلافاصله ملغی شده و متهم بازداشت شده آزاد می‌شود. اگر دادستان با نظر بازپرس مخالف باشد و بازپرس بر عقیده خود اصرار کند، پرونده برای حل اختلاف به دادگاه صالح ارسال می‌شود.

تفاوت قرار منع تعقیب با قرار موقوفی تعقیب و حکم برائت

• تفاوت با قرار موقوفی تعقیب: هر دو به معنای پایان یا توقف تعقیب هستند، اما دلایل و زمان صدور آن‌ها متفاوت است. قرار منع تعقیب به دلیل عدم وقوع جرم، عدم انتساب جرم به متهم، یا عدم کفایت دلایل صادر می‌شود. اما قرار موقوفی تعقیب زمانی صادر می‌شود که دلایل یا شرایط قانونی برای ادامه تعقیب از بین برود، مانند فوت متهم، عفو عمومی، مرور زمان، یا صلح و سازش در جرایم قابل گذشت. قرار موقوفی معمولاً پس از شروع تعقیب و در مراحل میانی یا پایانی صادر می‌شود.
• تفاوت با حکم برائت: قرار منع تعقیب توسط دادسرا صادر می‌شود و به این معنی است که دلایل کافی برای تعقیب کیفری وجود ندارد. این قرار به معنای بی‌گناهی قطعی متهم نیست. در مقابل، حکم برائت توسط دادگاه و پس از رسیدگی و محاکمه صادر می‌شود و به معنای بی‌گناهی قطعی متهم است. با صدور حکم برائت، نمی‌توان متهم را مجدداً به همان اتهام محاکمه کرد.

به طور خلاصه، قرار منع تعقیب یک تصمیم دادسرا برای پایان دادن به تعقیب کیفری به دلیل نبودن شواهد کافی یا جرم نبودن عمل است، در حالی که قرار موقوفی تعقیب به دلیل از بین رفتن شرایط قانونی ادامه تعقیب صادر می‌شود و حکم برائت یک رأی قطعی دادگاه مبنی بر بی‌گناهی متهم پس از رسیدگی است.

مطالعه بیشتر >>>>>> چگونه شکایت کیفری تنظیم کنیم؟

نحوه اعتراض به قرار منع تعقیب

شاکی یا ذی‌نفع می‌تواند به قرار منع تعقیب اعتراض کند. مهلت اعتراض برای اشخاص مقیم ایران ده روز و برای افراد مقیم خارج از کشور یک ماه از تاریخ ابلاغ است. اعتراض از طریق دفاتر خدمات قضایی و تکمیل فرم و پیوست لایحه صورت می‌گیرد. دادگاه صالح که صلاحیت رسیدگی به اصل اتهام را دارد، مرجع رسیدگی به اعتراض است. چنانچه دادگاه اعتراض شاکی را موجه بداند، قرار منع تعقیب را نقض کرده و قرار جلب به دادرسی صادر می‌کند.

در مواردی که تحقیقات ناقص باشد، دادگاه می‌تواند بدون نقض قرار، تکمیل تحقیقات را از دادسرا بخواهد یا خود اقدام به تکمیل تحقیقات کند. اگر دادگاه اعتراض شاکی را نپذیرد، قرار منع تعقیب را تأیید خواهد کرد. تصمیم دادگاه در این خصوص معمولاً قطعی است. اما در جرایم موضوع بندهای (الف)، (ب)، (پ) و (ت) ماده (۳۰۲) قانون آیین دادرسی کیفری، در صورت تأیید قرار منع تعقیب توسط دادگاه، این قرار مطابق مقررات قابل تجدیدنظر در دیوان عالی کشور است.

نمونه قرار منع تعقیب

«در خصوص شکایت آقای الف علیه آقای ب دایر بر ایراد ضرب، با بررسی اوراق پرونده و استماع اظهارات طرفین و با عنایت به عدم وجود دلایل کافی دال بر ارتکاب بزه از سوی مشتکی‌عنه، مستنداً به ماده 100 قانون آیین دادرسی کیفری قرار منع تعقیب صادر می‌گردد.»

حکم قرار منع تعقیب چیست

قرار منع تعقیب یکی از تصمیمات قضایی است که توسط مقام قضایی (بازپرس یا دادیار) در مرحله تحقیقات مقدماتی صادر می‌شود. این قرار به این معناست که تعقیب کیفری متهم ادامه نخواهد یافت، زیرا دلایل کافی برای انتساب جرم به او وجود ندارد یا اصولاً جرمی رخ نداده است.

اثرات قرار منع تعقیب:

• با صدور این قرار، پرونده از آن جهت مختومه می‌شود.

• شاکی می‌تواند ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ، به این قرار اعتراض کند.

• در صورت اعتراض، پرونده به دادگاه صالح (دادگاه عمومی کیفری) ارسال می‌شود تا به درستی یا نادرستی قرار رسیدگی شود.

• در صورتی که قرار قطعی شود (یعنی دادگاه هم آن را تأیید کند یا شاکی اعتراض نکند)، دیگر نمی‌توان از همان موضوع شکایت مجددی کرد، مگر اینکه دلایل جدید و مهمی کشف شود.

• این قرار سابقه کیفری برای متهم ایجاد نمی‌کند.
• برای شاکی ممکن است احساس بی‌عدالتی ایجاد شود، لذا آگاهی از حقوق خود در این مرحله حیاتی است.

نکات کلیدی در مواجهه با قرار منع تعقیب

تایید قرار منع تعقیب توسط دادگاه

سوالات متداول قرار منع تعقیب

آیا قرار منع تعقیب به معنی بی‌گناهی قطعی متهم است؟

خیر، به معنای نبود دلایل کافی برای ادامه تعقیب است.

آیا بدون وکیل می‌توان به قرار منع تعقیب اعتراض کرد؟

بله، اما حضور وکیل به افزایش شانس موفقیت کمک می‌کند.

جمع‌بندی

قرار منع تعقیب یکی از مهم‌ترین ابزارهای فیلتر دعاوی بی‌اساس در فرآیند دادرسی کیفری است. آشنایی با ماهیت، شرایط صدور و امکان اعتراض به این قرار برای هر فردی که درگیر یک پرونده کیفری می‌شود، ضروری است.

📞 اگر با قرار منع تعقیب مواجه شده‌اید یا به آن اعتراض دارید، همین حالا با مجموعه حقوقی وکیل یاران تماس بگیرید. وکلای ما با تجربه‌ای بیش از 20 سال در حوزه کیفری، آماده‌اند تا از حقوق شما با قدرت دفاع کنند.