حکم برائت چیست؟ | بررسی کامل مفهوم برائت در آیین دادرسی کیفری
تعریف حکم برائت
حکم برائت رأیی است که توسط دادگاه کیفری صادر میشود و بر اساس آن، متهم از اتهام انتسابی تبرئه میگردد. این رأی پس از رسیدگی ماهوی صادر میشود و به معنای نبود دلایل کافی برای اثبات جرم یا فقدان جرم است.
حکم برائت کیفری
حکم برائت کیفری، یک تصمیم قضایی است که توسط دادگاه صادر میشود و بر اساس آن، متهم از اتهامات وارده مبرا شناخته میشود. این به این معناست که دادگاه دلایل و مدارک ارائه شده برای اثبات جرم را کافی نمیداند و متهم را بیگناه تلقی میکند.
شرایط صدور حکم برائت
- نبود دلایل کافی برای اثبات بزه
- فقدان عنصر مادی یا معنوی جرم
- اثبات بیگناهی متهم توسط ادله دفاعی
- وجود شبهه به نفع متهم (قاعده: الاصل برائت)
ابلاغ حکم برائت
پس از آنکه دادگاه رأی به برائت متهم صادر کرد، این رأی باید بهطور رسمی به او اطلاع داده شود. ابلاغ حکم برائت در واقع فرآیندی است که طی آن، متهم از تصمیم نهایی دادگاه مبنی بر بیگناهیاش آگاه میشود و مشخص میگردد که اتهامات وارد شده به او بیاساس بودهاند.
این ابلاغ معمولاً به صورت کتبی انجام میشود و نسخهای از رأی صادره در اختیار متهم یا وکیل او قرار میگیرد. اگر در طول رسیدگی، حیثیت یا آبروی فرد متهم به دلیل انتشار اخبار یا شایعات خدشهدار شده باشد، دادگاه میتواند دستور دهد که حکم برائت در روزنامههای کثیرالانتشار منتشر شود.
این اقدام با هدف جبران بخشی از آسیبهای معنوی و اجتماعی انجام میشود که ممکن است متهم بهواسطهی طرح اتهام نادرست، متحمل شده باشد. انتشار رسمی این حکم، نوعی بازگرداندن اعتبار اجتماعی فرد و پاککردن اثرات احتمالی اتهام در افکار عمومی است.
آثار صدور حکم برائت
- رفع اتهام از متهم
- لغو قرار تأمین (مثل وثیقه یا بازداشت موقت)
- ثبت در سوابق قضایی به عنوان تبرئه
- امکان مطالبه جبران خسارت در صورت بازداشت اشتباهی
تفاوت حکم برائت با قرار منع تعقیب
| ویژگی | حکم برائت | قرار منع تعقیب |
|---|---|---|
| مرجع صادرکننده | دادگاه | دادسرا (بازپرس یا دادیار) |
| زمان صدور | پس از محاکمه | پیش از رسیدگی در دادگاه |
| ماهیت رأی | ماهوی | شکلی |
| قابلیت تجدیدنظر | دارد | قابل اعتراض در دادگاه است |
حکم برائت مشارالیه چیست
اصطلاح «حکم برائت مشارالیه» ترکیبی حقوقی است که در متون قضایی و دادگاهها استفاده میشود. برای فهم کامل این عبارت، باید اجزای آن را بررسی کنیم:
۱. مشارالیه یعنی چه؟
«مشارالیه» واژهای رسمی و عربیاست که به معنای “کسی که قبلاً به او اشاره شده” است. در متنهای حقوقی، معمولاً به جای تکرار نام فرد، از واژه “مشارالیه” استفاده میشود.
مثلاً:
«در خصوص اتهام آقای الف (مشارالیه) مبنی بر …»
یعنی منظور از مشارالیه همان “آقای الف” است که پیشتر نام برده شده.
۲. حکم برائت یعنی چه؟
«حکم برائت» به معنای بیگناه شناخته شدن متهم در دادگاه است. اگر شخصی متهم به جرمی باشد، و دادگاه پس از بررسی شواهد و دفاعیات، تشخیص دهد که جرم اثبات نشده یا شخص مرتکب نشده، برای او حکم برائت صادر میکند.
حکم برائت مشارالیه» یعنی:
حکم بیگناهی فرد مورد اشاره صادر شده است.
به بیان سادهتر:
دادگاه رأی داده که شخصی که در متن از او با عنوان «مشارالیه» یاد شده، بیگناه است و اتهام وارد شده به او ثابت نشده است.
اگر بخواهی جمله را به زبان ساده بازنویسی کنیم:
دادگاه، آن فرد را تبرئه کرده است.
حکم برائت در دادگاه تجدید نظر
اصل برائت و اهمیت آن:
- اصل برائت به این معناست که هر فردی تا زمانی که مجرمیتش در دادگاه صالح به طور قطعی اثبات نشده باشد، بیگناه محسوب میشود.
- این اصل یک اصل مهم در حقوق کیفری است که به حفظ حقوق و آزادیهای افراد کمک میکند.
- اصل برائت در قانون اساسی و قوانین کیفری ایران نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
بررسی حکم برائت در دادگاه تجدید نظر:
-
تایید حکم برائت:
اگر دادگاه تجدید نظر با بررسی دلایل و مستندات پرونده، به این نتیجه برسد که حکم برائت صادر شده توسط دادگاه بدوی صحیح است، آن را تایید میکند و حکم برائت قطعی میشود.
نقض حکم برائت:اگر دادگاه تجدید نظر دلایل و مستندات ارائه شده توسط شاکی یا دادستان را قانعکننده بداند و معتقد باشد که حکم برائت صادر شده توسط دادگاه بدوی اشتباه بوده است، میتواند حکم برائت را نقض کند.
-
صدور حکم جدید:در صورت نقض حکم برائت، دادگاه تجدید نظر میتواند یا خود رأساً حکم جدیدی صادر کند (مثلاً حکم محکومیت) یا پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه بدوی ارجاع دهد.
- اعتراض به حکم برائت:
- شاکی (فردی که از وقوع جرم متضرر شده) حق دارد در صورتی که به حکم برائت صادره از دادگاه بدوی اعتراض دارد، به دادگاه تجدید نظر شکایت کند و خواستار بررسی مجدد پرونده شود.
- شاکی باید دلایل و مستنداتی ارائه دهد که نشان دهد حکم برائت اشتباه بوده و متهم مجرم است.
- دادگاه تجدید نظر موظف است به این اعتراض رسیدگی کرده و با بررسی مجدد پرونده، رأی مقتضی را صادر کند.
در چه صورتی قاضی حکم برائت صادر می کند؟
قاضی پرونده در صورتی حکم برائت صادر میکند که دلایل کافی برای اثبات مجرمیت متهم وجود نداشته یا شبهه جدی در ارتکاب جرم توسط متهم وجود داشته باشد. اگر دلایلی که توسط شاکی ارائه شده برای متقاعد کردن دادگاه در مورد گناهکار بودن متهم کافی نباشد، یا اگر تناقضی در شواهد وجود داشته باشد که مانع از اطمینان خاطر قاضی به ارتکاب جرم توسط متهم شود، حکم برائت صادر میگردد.
اعتراض شاکی به حکم برائت متهم
شاکی یا مدعی خصوصی این حق را دارد که در صورت صدور حکم برائت برای متهم، به آن اعتراض کند. این اعتراض از طریق تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان انجام میشود. اما صرف نارضایتی از رأی کافی نیست؛ شاکی باید دلایل و مستندات قانونی و منطقی برای نقض حکم ارائه دهد.
مراحل اعتراض شاکی به حکم برائت:
-
دریافت رأی برائت
پس از صدور حکم، نسخهای از آن به شاکی ابلاغ میشود و مهلت تجدیدنظرخواهی از همان زمان آغاز میگردد. -
تنظیم لایحه تجدیدنظرخواهی
شاکی یا وکیل او باید لایحهای حقوقی تنظیم کند که در آن بهصورت مستند و مستدل، دلایل اعتراض به حکم برائت توضیح داده شود. از جمله این دلایل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:-
اشتباه در تحلیل یا استنباط قضایی
-
عدم بررسی کامل مدارک و مستندات
-
بیتوجهی به شهادت شهود یا ادلهی جدید
-
-
ثبت لایحه در مهلت قانونی
این لایحه باید ظرف مهلت مقرر قانونی (معمولاً ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی) در دفتر دادگاه بدوی ثبت شود تا به مرجع تجدیدنظر ارسال گردد. -
پیگیری روند رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر
پس از ثبت لایحه، پرونده به دادگاه تجدیدنظر ارسال میشود. شاکی یا وکیل او میتوانند روند بررسی را پیگیری نمایند. -
حضور در جلسات دادگاه (در صورت لزوم)
اگر دادگاه تجدیدنظر تشکیل جلسه رسیدگی حضوری دهد، شاکی یا وکیل باید برای دفاع از لایحهی خود در دادگاه حاضر شوند. -
صدور رأی جدید
در نهایت، دادگاه تجدیدنظر پس از بررسی پرونده و اظهارات طرفین، یکی از دو حالت زیر را انتخاب میکند:-
تأیید حکم برائت
-
نقض حکم برائت و صدور رأی جدید
-
پرسشهای متداول درباره حکم برائت
آیا حکم برائت قطعی است؟
خیر. مانند دیگر احکام کیفری، حکم برائت نیز قابل تجدیدنظر یا فرجامخواهی است.
آیا پس از حکم برائت میتوان دوباره متهم را تحت تعقیب قرار داد؟
خیر، مگر آنکه ادله جدید و مهمی کشف شود که قبلاً در اختیار دادگاه نبوده باشد.
حکم برائت در سوابق کیفری ثبت میشود؟
بله، اما با عنوان «تبرئه»، نه محکومیت کیفری. بنابراین تأثیر منفی بر سوءپیشینه ندارد.
سلام خسته نباشید
رای نقض و حکم براعت صادر شد یعنی چی ؟
ممنون میشم پاسخ بدین
با سلام. یعنی رای دادگاه بدوی که مبنی بر مجرم بودن متهم بوده است نقض شده است و بی گناهی متهم توسط دادگاه تجدیدنظر اثبات شده است.