تصرف عدوانی چیست؟ | بررسی کامل حقوقی و کیفری + راههای شکایت
تصرف عدوانی یکی از رایجترین مشکلات حقوقی در زمینهی املاک است که میتواند آرامش یک مالک را بر هم بزند. اگر شخصی بدون اجازه، ملک یا زمین شما را تصرف کرده، بدانید که قانون به طور کامل از حقوق شما حمایت میکند. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم که تصرف عدوانی چیست، چه انواعی دارد، چطور باید شکایت کرد، و چه نکاتی باید رعایت شود.
نیاز به راهنمایی تخصصی دارید؟ همین حالا با وکیل ملکی تماس بگیرید!
📞 مشاوره فوری و دقیق با وکیل پایه یک دادگستری
تصرف عدوانی یعنی چه؟
تصرف عدوانی به معنای تصرف غیرقانونی و بدون رضایت مالک بر ملک غیرمنقول (مثل زمین، خانه، مغازه و…) است. در این حالت، فرد متصرف بدون هیچ سند قانونی، اقدام به تصرف و استفاده از ملک دیگری میکند.
🔹 مثال: اگر کسی بدون اجازه در زمین شما دیوار بکشد یا سکونت کند، مرتکب تصرف عدوانی شده است.
انواع تصرف عدوانی
1. تصرف عدوانی حقوقی
در این نوع، مالک قبلی ملک از دادگاه تقاضای رفع تصرف غیرقانونی دارد، صرفنظر از اینکه عمل متصرف همراه با زور یا تهدید بوده یا نه.
2. تصرف عدوانی کیفری
اگر تصرف همراه با تهدید، زور، فریب یا استفاده از قدرت باشد، جرم کیفری محسوب میشود و قابل پیگرد قانونی است.
شرایط لازم برای اثبات تصرف عدوانی
برای اثبات دعوای تصرف عدوانی در دادگاه، سه شرط لازم است:
-
سابقه تصرف: خواهان باید نشان دهد قبلاً ملک در تصرف او بوده است.
-
تصرف بدون اجازه: خوانده (متصرف فعلی) ملک را بدون اجازه تصرف کرده باشد.
-
عدم مجوز قانونی: متصرف هیچ دلیل حقوقی (مثل قرارداد، سند رسمی یا اجارهنامه) برای تصرف ندارد.
راههای شکایت از تصرف عدوانی
شکایت حقوقی (دادگاه حقوقی)
میتوان دادخواست رفع تصرف عدوانی به دادگاه حقوقی ارائه داد.
شکایت کیفری (دادسرای عمومی)
در صورتی که تصرف با زور، تهدید یا فریب انجام شده باشد، میتوان با استناد به ماده 690 قانون مجازات اسلامی، شکایت کیفری مطرح کرد. و از طریق وکیل کیفری کار را پیگیری کرد.
مدارک لازم برای شکایت تصرف عدوانی
-
سند مالکیت (یا مدرک اثبات تصرف سابق)
-
شهادت شهود (در صورت نداشتن سند رسمی)
-
کروکی محل یا گزارش کارشناسی
-
عکس یا فیلم در صورت موجود بودن
تصرف در ملک مشاع بدون موافقت سایر شرکا
- تصرف در ملک مشترک توسط یکی از طرفین دعوی قبل از صدور حکم نهایی
- تصرف در ملک متنازعفیه قبل از صدور حکم قطعی
- تصرف در ملک مورد وقف به نحوی که مغایر با شرایط وقف باشد
- تصرف در ملک مورد اجاره توسط مستأجر پس از انقضای مدت اجاره
تفاوت تصرف عدوانی با مزاحمت و ممانعت از حق
| نوع دعوی | تعریف |
|---|---|
| تصرف عدوانی | تصرف کامل ملک بدون اجازه مالک |
| مزاحمت | دخالت در استفاده از ملک بدون تصرف کامل |
| ممانعت از حق | جلوگیری از ورود یا بهرهبرداری مالک از ملک |
مراحل شکایت تصرف عدوانی
در صورت مواجهه با تصرف غیرقانونی ملک، شخص متضرر میتواند از طریق مراجع قضایی اقدام به طرح دعوای تصرف عدوانی نماید. مراحل این شکایت به شرح زیر است:
1. ثبت دادخواست در دادگاه صالح
ابتدا مالک یا متصرف قانونی باید دادخواست تصرف عدوانی را با درج مشخصات کامل ملک، نحوه اشغال، خسارات وارده و سایر اطلاعات مرتبط به دادگاه صلاحیتدار ارائه دهد.
2. ارائه مدارک و مستندات
برای اثبات تصرف عدوانی، ارائه مدارکی مانند سند مالکیت، گزارش تصرف غیرقانونی، شهادت شهود، تصاویر، فیلم، یا گزارش کارشناس رسمی دادگستری الزامی است.
3. احضار خوانده به دادگاه
پس از بررسی اولیه دادخواست و مستندات، دادگاه متصرف (خوانده) را احضار میکند تا در جلسه دادرسی حضور یافته و نسبت به اتهامات وارده پاسخگو باشد.
4. برگزاری جلسات رسیدگی
در جلسات رسیدگی، طرفین به بیان دفاعیات و ارائه ادله میپردازند. دادگاه نیز موضوع را بررسی کرده و در صورت نیاز، از کارشناسان رسمی، شهود، یا گزارشهای تکمیلی استفاده میکند.
5. صدور رأی نهایی
پس از تکمیل بررسیها، دادگاه رأی نهایی خود را صادر میکند. این رأی ممکن است شامل الزام متصرف به تخلیه ملک، پرداخت خسارات، یا اعمال مجازاتهای قانونی باشد.
نکات مهم در فرآیند شکایت
-
پیگیری مستمر: در طول رسیدگی، شاکی باید روند پرونده را بهصورت دقیق دنبال کند یا با کمک وکیل متخصص این روند را مدیریت نماید.
-
اجرای رأی: در صورتی که متصرف از اجرای رأی خودداری کند، شاکی میتواند از طریق واحد اجرای احکام نسبت به تخلیه ملک و وصول خسارات اقدام نماید.
-
اقدامات تأمینی: در موارد خاص، دادگاه میتواند توقیف اموال متصرف یا ممنوعالخروج کردن وی را نیز در دستور کار قرار دهد.
سوالات متداول درباره تصرف عدوانی
آیا تصرف عدوانی حتماً باید با زور باشد؟
خیر. حتی اگر بدون زور هم ملک را بدون اجازه گرفته باشند، تصرف عدوانی محسوب میشود.
تصرف عدوانی شامل اموال منقول هم میشود؟
خیر. تصرف عدوانی فقط در مورد اموال غیرمنقول (مثل زمین و خانه) کاربرد دارد.
اگر شخصی ملک را بدون سند رسمی تصرف کرده باشد اما سالها در آن زندگی کند، چه میشود؟
صرف گذشت زمان دلیلی برای مالکیت نیست. باید سند قانونی داشته باشد، در غیر این صورت میتوان تقاضای رفع تصرف داد.
نتیجهگیری
تصرف عدوانی یکی از مهمترین دعاوی ملکی است که قانون برای حمایت از مالکین، آن را بهخوبی تعریف و راهکارهایی برای مقابله با آن مشخص کرده است. در صورت مواجهه با چنین مشکلی، مشاوره با وکیل ملکی باتجربه بهترین اقدام برای بازپسگیری ملک خواهد بود. در بسیاری از موارد، داشتن وکیل میتواند روند رسیدگی را سریعتر، مطمئنتر و با نتیجهای مؤثرتر همراه کند.